دكتر مهدی زارع، معاون پژوهشی و فناوری پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله

ژاپن در محدوده فرورانش ورقه اقیانوس آرام به زیر ورقه زمین ساختی اورازیا واقع است. به این ترتیب كه به دلیل بازشدگی در رشته كوه میان اقیانوسی وسط اقیانوس آرام، پوسته اقیانوسی در حال ایجاد و گسترش در پهنه میانی اقیانوس آرام و در نتیجه رانده شدن بخش های قدیمی تر پوسته اقیانوسی به سوی شرق و غرب و فشار آوردن به حاشیه های ساحلی اطراف این اقیانوس است. در نهایت این پوسته اقیانوسی در حال رانده شدن به سوی كناره های اقیانوس آرام به زیر پوسته قاره ای در محدوده خشكی های اطراف این اقیانوس پهناور فرو می رود. دلیل فرورانش عمدتا وزن سنگین تر پوسته اقیانوسی است و اینكه ضخامت پوسته اقیانوسی بین ۶ تا ۸ كیلومتر است. در حالی كه پوسته قاره ای سبكتر ولی ضخامتی متغیر تا حداكثر حدود ۷۰ كیلومتر دارد. این وضع موجب می شود كه در محدوده پیرامون اقیانوس آرام پاسیفیك محدوده ای بسیار فعال از نظر وقوع زلزله و آتشفشان به نام «حلقه آتش» (Ring of Fire) وجود داشته باشد.

در تقسیم بندی های زلزله شناسی تنها زلزله های با بزرگای بیش از ۸ (بزرگ great) نام می گیرند و زلزله با بزرگای ۷ تا ۸ (اصلی major) و زلزله با بزرگای ۶ تا ۷ (شدید strong) نامیده می شود.

به گزارش ایسنا به گفته یكی از متخصصان ژئوفیزیك سازمان زمین شناسی آمریكا زمین لرزه روز جمعه ژاپن با لغزش بیش از ۱۸ متری صفحات تكتونیكی منجر به از هم گسیختن پوسته زمین در ناحیه ای با حدود ۴۰۰ كیلومتر درازا و وسعت ۱۶۰ كیلومتر شده است.

در پی رخداد زمین لرزه بزرگ روز جمعه ژاپن كه علاوه بر جابه جایی ۲.۴ متری ساحل ژاپن به جا به جایی ۱۰ سانتی متری مدار زمین منجر شد تا ساعت ۱۴ روز شنبه به وقت ایران حدود ۱۹۵ پس لرزه با بزرگی بیش از ۵ ریشتر نیز در منطقه به ثبت رسیده كه بزرگی ۲۴ پس لرزه بیش از ۶ ریشتر بوده است.

امواج سونامی حاصل از رخداد زلزله تقریبا به تمام كشور های حاشیه اقیانوس آرام از فیلیپین تا اندونزی، نیوزیلند، كالیفرنیا و هاوایی در آمریكا و … رسید. آژیر هشدار سونامی از ژاپن تا مناطق ساحلی تمامی كشور های اقیانوس آرام به مردم هشدار داد تا ساحل را ترك كنند.

وی با بیان این كه بخش مهمی از تلفات و خسارتهای این زلزله به وقوع سونامی پس از رویداد اصلی مربوط است، تصریح كرد: از آنجا كه سرعت امواج حاصل از سونامی حدود ۹۵۰ كیلومتر در ساعت است، بنابراین می توان براورد كرد كه امواج حاصل از سونامی حدود هشت دقیقه طول كشیده تا به نزدیكترین نقطه ساحل سندایی در غرب كانون زلزله برسد، بنابراین سامانه های هشدار تا حد زیادی توانسته اند جان بسیاری از مردم را نجات دهند.

بر اساس اعلام دپارتمان حوادث غیر مترقبه ژاپن، نزدیك به سه هزار و ۴۰۰ واحد مسكونی و تجاری در شمال و شرق این كشور تخریب شده و به ۲۰۰ واحد مسكونی هم خساراتی وارد آمده است.

مشكل پیش آمده برای خنك كننده ها باعث افزایش نگرانی ها از تكرار حادثه تری مایل آیلند سال ۱۹۷۰، بدترین فاجعه اتمی آمریكا شده است.

سطح تشعشع شناسایی شده در واحد كنترل راكتورهای دایچی ۱۰۰۰ برابر بیشتر از سطح معمول گزارش شده، اما هنوز به میزان لازم كه در آن كاركنان به تخلیه كامل می پردازند نرسیده است.

از نظر اندازه و هم رخداد سونامی پس از وقوع زلزله، زمین لرزه ۱۱ مارس ۲۰۱۱ با زمین لرزه ۲۶ دسامبر ۲۰۰۴ پنجم دی ماه ۱۳۸۳ سوماترا در شرق اندوزی قابل مقایسه است. در آن زلزله متاسفانه بیش از ۳۰۰ هزار نفر در اندونزی و كشور های حوزه اقیانوس هند كشته شدند و دبیركل سازمان ملل وقوع زلزله و سونامی ۲۰۰۴ اندونزی را بزرگترین فاجعه طبیعی قرن نامید.

چرا زلزله روز جمعه ژاپن در مقایسه با زلزله بزرگ سوماترا كه بیش از ۳۰۰ هزار كشته به جای گذاشت، تلفات نسبتا ناچیزی داشت ؟

دكتر زارع به سه نكته اشاره كرد:

اولا زلزله اندونزی موجب سونامی شد كه بلندی امواج آب حمله ور به سوی ساحل به حدود سی متر یا بیشتر حدود سه برابر بلندی امواج حاصل از این زلزله ژاپن رسید، بنابراین انتظار خسارت و تلفات بیشتر در زلزله ۲۰۰۴ می تواند منطقی تلقی شود. نكته دوم آن است كه ژاپن كشوری صنعتی و توسعه یافته با یك سامانه كاملا مجهز هشدار سریع زلزله و سونامی است (اساسا این سامانه ها در ابتدا در ژاپن طراحی و ایجاد شده اند)، بنابر این ژاپن از هر جهت به لحاظ پیشرفته بودن و تجهیز به فناوری نوین خود از پیشروان این عرصه است و وضع آن قابل مقایسه به كشور های اكثر فقیر وتوسعه نیافته یا در حال توسعه جنوب آسیا نیست و مردم ساكن در سواحل سندایی حداقل هشت دقیقه فرصت داشته اند تا قبل از رسیدن اولین امواج حمله ور آب حاصل از سونامی، ساحل را با شنیدن آژیر سامانه های كاملا مجهز هشدار سونامی ترك كنند. دلیل سوم نیز آن است كه تمركز جمعیت در معرض ریسك زلزله و سونامی در منطقه رومركزی و سواحل در معرض خرابی ها و تخریب حاصل از سونامی، در ژاپن و كشور های حاشیه اقیانوس هند قابل مقایسه نیست. منطقه جنوب آسیا مهمترین تمركز جمعیتی در دنیاست، در حالی كه زلزله اخیر از نظر كانون در نزدیكی ژاپن واقع بود كه كل جمعیت آن در پایان ۲۰۱۰ حدود ۱۲۷ میلیون نفر بوده است و الزاما همه این جمعیت در معرض خسارت و خرابی حاصل از زلزله و سونامی زلزله مارس ۲۰۱۱ نبوده اند.   

دكتر زارع تصریح كرد: به هر حال زلزله ۱۱ مارس ۲۰۱۱ از هر جهت جه جنبه های علمی و فنی و چه از نظر اجتماعی، روانی و همچنین مدیریتی و اجرایی حاوی درسهای مهمی است كه باید بیاموزیم. اتفاق طبیعی مهمی رخ داده است و اهمیت آن جهانی است. مساله، فقط مساله ژاپن نیست. همگی باید به كمك زلزله زدگان ژاپن بشتابیم و همزمان این رویداد را بررسی كنیم و از آن بیاموزیم.

ساختمان «مدیا تک» دارای ۹ طبقه می باشد که ۲ طبقه در زیرزمین و ۷ طبقه بالای زمین است. طبقات زیرین در این ساختمان دارای قابلیت جذب انرژی ارتعاشاتی زمین لرزه می باشند. این ساختمان ۳۷ متری دارای ۱۳ ستون فولادی و ۷ صفحه میله ای فولادی می  باشد.  نکته قابل توجه اینجاست که ستون های اصلی این ساختمان، علاوه بر نقش اصلی خود در ایجاد پایداری ساختمان، به عنوان رابط عمودی طبقات، انتقال نور خورشید از بام به داخل طبقات، عبور شبکه کابلی و راه پله و آسانسور نیز به کار می رود.

 منبع : aftabir.com و . . .

کلیپ از زلزله و سونامی ژاپن ۱  (۱۲ مگابایت)

کلیپ از زلزله و سونامی ژاپن ۲  (۱۵ مگابایت)

کلیپ از زلزله و سونامی ژاپن ۳ (۱۴ مگابایت)